394 Online gebruikers
Vul een correcte gebruikersnaam en wachtwoord in.
Login Vergeten
Oud-docent Homostudies Gert Hekma: 'Mensen denken dat Nederland heel tolerant is, maar niets is minder waar'

Oud-docent Homostudies Gert Hekma: 'Mensen denken dat Nederland heel tolerant is, maar niets is minder waar'

Hekma werd om zijn uitspraken verguisd en bedreigd, maar bleef standvastig en strijdbaar

Na drieëndertig jaar nam Gert Hekma in juni afscheid als docent homo- en lesbische studies aan de Universiteit van Amsterdam. In die periode is hij niet onbesproken gebleven vanwege controversiële uitspraken die hij deed over bijvoorbeeld pedofilie. Hij werd verguisd en bedreigd, maar bleef standvastig en strijdbaar. 'Mensen denken dat het wel goed zit met de tolerantie in ons land, maar niets is minder waar.'

‘Wil je echt geen thee? Ik heb daar wel zin in namelijk’, zegt Gert Hekma als ik net bij hem binnen ben. Zijn appartement bevindt zich op de derde verdieping van een grachtenpand midden op de Wallen. Het uitzicht vanuit de woonkamer is indrukwekkend. Voor me zie ik de Bijenkorf, rechts de Oude Kerk en door de grachten varen bootjes vol pleziervaarders. Op straat zijn grote groepen toeristen op zoek naar seks, vertier of beiden in het gebied dat in de volksmond Pretpark Amsterdam is gaan heten.

Hekma was van 1984 tot juni 2017 universitair docent homo- en lesbische studies aan de UvA en heeft in die 33 jaar tal van opvallende en controversiële uitspraken gedaan. Tijdens ons gesprek hoop ik erachter te komen wie de man achter deze uitspraken is. Bij binnenkomst valt me meteen een aantal dingen op: het uitzicht, zijn kleding, maar bovenal zijn indrukwekkende boekenverzameling. Werkelijk overal staan boeken, van de grond tot het plafond en van de woonkamer tot in de wc –allemaal keurig gerangschikt op alfabetische volgorde en genre, zoals prostitutie, sodomie en perversiteiten. 

Bevrijding
Als je in de jaren 90 bent opgegroeid, ken je ze vast wel: Adidas-sportbroeken met drukknopen aan de broekspijpen. Gert heeft er een voorliefde voor, net als voor satijnen sportbroekjes. Die droegen de zogenaamde heidense voetbaljongens op zondag in het Groningse Bedum, waar hij in 1951 geboren werd. ‘Het was een gereformeerd rotdorp en ik ben blij dat ik er weg ben, maar zowel die jongens als hun broekjes vond ik erg leuk. Bedum was totaal niet homovriendelijk. Al was ik geen homo toen ik er wegging om te studeren’, vertelt hij me als we aan tafel zijn gaan zitten. ‘Mijn vader wilde dat ik in Groningen ging studeren, maar Amsterdam lonkte. Ik was op zoek naar een wereld die me beter beviel en kwam terecht in het alternatieve, hoofdstedelijke studentenleven. Indertijd werden er in Akhnaton dansavonden georganiseerd waar ik regelmatig naartoe ging. Officieel waren die avonden voor iedereen, maar er kwamen vooral homo’s. Dat voelde als een bevrijding! Toen ben ik ook voor het eerst met een homo naar bed geweest.’ De kersverse Amsterdammer gaat culturele antropologie studeren aan de Vrije Universiteit en wordt een Rooie Flikker. ‘Als je homo bent, dan moet je je netjes gedragen en vooral niet te zichtbaar zijn, zo vond het COC toentertijd. De Rooie Flikkers verzetten zich hiertegen, bepleitten zichtbaarheid en vonden dat je jezelf als homo moest kunnen ontwikkelen en het recht had om te experimenteren.'

'Een monogame relatie is als een vakantiehuis in Frankrijk: na een tijdje gaat het vervelen'

‘Als homo ben je niet per se top of bottom. Op apps als Grindr zie ik ook weleens dat iemand zich een straight-acting gay noemt, dat vind ik heel erg. Je seksualiteit is een ontdekkingsreis, waarbij je verschillende stations aandoet. Die rijkdom aan mogelijkheden is enorm belangrijk. Als ik dat met mijn studenten besprak, merkte ik dat ze nieuwsgierig waren, maar als ik dan over poepseks begon, reageerde iedereen ontzet. Dat was een brug te ver. Praat eens met vrouwen over seks. Mijn studentes hadden het dan alleen over het krijgen van kinderen, terwijl er zoveel andere manieren zijn om seks te hebben behalve coïtus. Je kunt bijvoorbeeld rijen of anale seks hebben, maar daar heeft niemand het over. Ook streeft iedereen een monogame relatie na, terwijl dat helemaal niet realistisch is. Kinderen zouden eens aan hun ouders moeten vragen of ze nog goede seks hebben, het eerlijke antwoord zal nee zijn. Na zes jaar hebben hun ouders geen seks meer, want het gaat vervelen. Dat kun je vergelijken met een vakantiehuis in Frankrijk. In het begin is dat heerlijk. Je komt er tot rust, ontdekt nieuwe dingen en vindt het spannend, maar na verloop van tijd ken je alles en heb je het er wel gezien. De sleur slaat toe. Mensen zouden een liefdesrelatie als ideaal moeten nastreven. Seks knalt en liefde is voor de lange termijn’, volgens de oud-docent die de thee bijschenkt. 'Het is veel beter om open relaties te hebben, zoals veel homomannen.'

Ophef en doodsbedreiging
In 1984 heeft de afgestudeerde cultureel antropoloog een idee. Gert wil onderzoek doen naar de uitdoktering van homoseksualiteit in de 19e eeuw. De Universiteit van Amsterdam is een democratische universiteit, waar iedere medewerker, van conciërge tot hoogleraar, kiesrecht heeft en het lukt Hekma genoeg stemmen te krijgen voor zijn idee. Binnen de afdeling sociologie en antropologie komt er naast vrouwenstudies en ethnische studies ruimte voor homostudies. Een marginale studie, waarbij er altijd gedoe was om geld. 'Homostudies had geen prioriteit, vergelijk het met de chirurg en een huisarts. Die eerste staat hoger in aanzien en krijgt meer voor elkaar dan de huisarts.'

'Toen ik een pedo in de klas liet vertellen over zijn ervaringen, kreeg ik alle steun van de UvA'

Hekma is trots op de onderzoeken die hij gedaan heeft en de brede onderwerpen die werden behandeld, al ging dat niet altijd zonder slag of stoot. ‘Ik had een pedo uitgenodigd in de klas om te komen vertellen over zijn ervaringen, dat was in 1999. Er kwamen klachten binnen, maar ik kreeg alle steun van de UvA. Dat was in 2007 wel anders, de docent werd op het matje geroepen en kreeg een waarschuwing. Aanleiding hiervoor was Gerts deelname aan televisieprogramma Burka’s en Bimbo’s, waarin hij stelde dat seks tussen jongeren en volwassenen niet per se verwerpelijk is. Ook heeft hij zich uitgesproken tegen het verbod op pedofielenclub Martijn. Het was een moeilijke tijd voor de docent. Vanuit de UvA was er stevige druk om het onderwerp in de toekomst niet meer te behandelen en hij moest naar een coach om zijn gedrag te verbeteren. Hekma kreeg ook haatmails, waarin de afzenders zeiden hem dood te zullen rijden. Twee heteromeisjes probeerden samen met drie van hun vrienden bij hem in te breken. Van dat incident maakte hij melding bij de politie, maar daar kreeg hij geen reactie op. ‘Als ik had gezegd dat het om homogerelateerd geweld ging, waren ze zo bij me, maar voor iets wat met pedofilie te maken had liepen ze niet warm. Ik voelde me desondanks redelijk veilig, omdat er op de Wallen op veel plekken camera’s voor de deur hangen.’

Ben er vroeg bij
‘Kinderen zijn veel eerder met seksualiteit bezig dan ouders denken. Er zijn jongens die op hun tiende al weten dat ze homo zijn. Waar moeten zij dan naartoe?', vervolgt Hekma. 'Een homobar mogen ze niet in. Ook meisjes zijn er af en toe vroeg bij en worden soms op jonge leeftijd al het slachtoffer van sexting of loverboys. In de jaren zeventig streden we tijdens de seksuele revolutie voor zelfbepaling en ik vind dat kinderen de vrijheid moeten hebben om te experimenteren. Ouders zouden open en eerlijk moeten spreken over seks en samen op het internet naar plaatjes moeten kijken om erover te discussiëren. Geef ze zoveel mogelijk informatie, want kinderen doen nou eenmaal rare dingen. Ik sprak eens iemand die in zijn jongensjaren seks had met een oudere man, omdat hij geen zin had in een peuterpiemel maar een grote lul wilde. Het is heel leuk om te denken dat iedereen in een veilige wereld kan leven, maar dat is een illusie. Dagelijks staan kinderen bloot aan de gevaren van het verkeer of homofobe ouders, maar daar hoor je niemand over.’ Hekma zit duidelijk weer in zijn rol als docent en vervolgt: ‘Homo’s krijgen een hetero-opvoeding, omdat we in een heteronormatieve maatschappij leven. Het zijn vaak de moeders die al vroeg ontdekken dat hun zoon zich wat vrouwelijker gedraagt of dat hij homo is, maar die daar verder niets mee doen. Als die jongen dan na een soms jarenlange innerlijke strijd kleur bekent tegenover zijn ouders, zeggen zij dat ze het allang wisten. Einde discussie. Daarmee zeggen ze eigenlijk dat homoseksualiteit een probleem én een privézaak is, die zich vooral niet in het openbaar moet afspelen. Die vader en moeder zouden zich volgens mij gedegen op de hoogte moeten stellen van de geschiedenis van homoseksualiteit; een soort homoles, zodat ze het uit de taboesfeer halen en er al vroeg open over kunnen praten met hun kind.

'Hij is geen homo, want 20 jaar geleden had hij een vriendin, zei Rutte. Dat is lang geleden, dacht ik toen'

Ik herinner me dat Mark Rutte vorig jaar te gast was in VPRO-programma Zomergasten en de presentator hem vroeg of hij homo is. De premier antwoordde stellig dat hij dat niet was en zei dat hij twintig jaar geleden een vriendin had. Dat is lang geleden, dacht ik toen. Niet veel later ging het gesprek over de broer van Rutte, die homo was en overleed aan aids. Homoseksualiteit werd geaccepteerd en was geen probleem zei de premier, maar er werd ook niet over gesproken. Als je broer homo is en aids heeft dan praat je daar toch over? Als je dat niet doet, dan blijft het toch een probleem?’

Niet tolerant
Hekma hekelt de huidige situatie, waarbij homo's veelal daten via hun telefoon. ‘Al dat virtuele levert geen community op. Vroeger had je allerlei scenes en werd er gecruiset op straat. Tussen het Leidseplein en het Singel pikten veel mannen elkaar op, maar tegenwoordig versier je niemand meer in het openbaar. Als ik nu op straat loop met mijn Adidas-outfit, zie ik bepaalde jongens naar mijn schoenen kijken. Hun blik gaat langzaam omhoog tot onze blikken elkaar raken. Zodra er oogcontact is kijken ze weg en lopen ze verder. Door apps verdwijnen de sauna’s en homobars en de scene speelt zich achter gesloten deuren en binnenskamers af. In de jaren negentig was de leerscene erg groot en zag je veel leernichten door de stad lopen. Dat kan nu niet meer. Het komt de acceptatie en tolerantie niet ten goede. Mensen denken dat het wel goed zit in Nederland, maar we zijn helemaal niet zo tolerant. Vijftig procent van de homo’s gaat down-dressed over straat, omdat ze vrezen te maken te krijgen met discriminatie of geweld. Ik sprak iemand van de KNVB, die meende dat racisme veel eerder wordt uitgebannen in de voetballerij dan dat homoseksualiteit volledig geaccepteerd wordt.’

‘Als je eenmaal homo bent, blijf je dat niet per se voor de rest van je leven’

'Er wordt vaak geschermd met de Canal Parade als toonbeeld van onze tolerantie, terwijl het eigenlijk een soort kermis is geworden. Hetero’s komen bij wijze van spreken aapjes kijken en zeggen daarmee dat het hun evenement is, waarbij ze zich kunnen vergapen aan homo’s die gek doen op bootjes. Ook leuk om thuis vanaf de bank naar te kijken, maar het geeft een totaal verkeerd beeld van homoseksualiteit, seksualiteit en tolerantie. Vorig jaar zag ik heterojongens lopen in een t-shirt waarop stond Gay for a day - You are looking at me, but I'm not looking at you. Dat vond ik zo impertinent! Een ander voorbeeld: laatst zag ik vanuit mijn raam twee jongens die stonden te zoenen, tussen twee bestelauto’s, zodat niemand ze kon zien.’

‘Als je eenmaal homo bent, blijf je dat niet per se voor de rest van je leven.’ Gert is op dreef. ‘Men zou veel soepeler om moeten gaan met de mogelijkheden die er zijn op het gebied van seksualiteit. Je kunt jezelf ontwikkelen door te experimenteren, bijvoorbeeld met perversiteiten.’ Een scheldwoord als geuzennaam, volgens Hekma. Neem bijvoorbeeld bdsm, dat is helemaal niet zo duister en negatief en heeft erg te lijden onder vooroordelen, maar heeft juist alles te maken met machtsverhoudingen. Wat sta je toe en wat niet? Die vraag rijst ook als je het hebt over bestialiteit, maar wat is het verschil tussen een mens en een dier? Als argument wordt aangevoerd dat een dier geen eigen wil heeft en niet kan instemmen met seks, maar er worden dagelijks duizenden dieren vermoord voor consumptie. Daar hoor je niemand over.’ Het denken over deze onderwerpen gaat onvermoeibaar door, ook al is Hekma officieel met pensioen. Het werk helemaal loslaten gaat nog niet, ontspannen op een terrasje zitten is er ook niet bij. Er is ook nog veel te doen. In september houdt hij de Mosse-lezing in de Openbare Bibliotheek van Amsterdam en hij is van plan om oude artikelen opnieuw te publiceren en nieuwe stukken te schrijven op zijn blog over bijvoorbeeld de periode vanaf 1970 tot nu. De gouden jaren waarin Amsterdam wereldberoemd was als seksuele vrijhaven.

Hoe uitgesproken en controversieel zijn uitspraken ook opgevat kunnen worden, Gert Hekma heeft tijdens zijn docentschap aan de UvA hard gestreden voor een open en tolerante samenleving, waarin we verder moeten kijken dan de heersende heteronormatieve vooroordelen en concepties. En die strijd zal hij blijven voeren, docent of niet.

Gert Hekma schreef in zijn jaren als docent homostudies een aantal boeken, zoals ABC van Perversies, De opkomst van een homoseksuele kroegcultuur en Homoseksualiteit in Nederland, van 1730 tot de moderne tijd. Op 20 september om 17:30 uur geeft Hekma de gratis toegankelijke Mosse-lezing in de centrale OBA te Amsterdam, waar tegelijk de expositie ‘Rooie Flikkers en homostudies bij de UvA’ wordt geopend. 

Tekst en beeld: Rik Alexander

  Whatsapp
19 september 2017, 18:00
394 Online gebruikers
Vul een correcte gebruikersnaam en wachtwoord in.
Login Vergeten
Nog geen lid? Meld je gratis aan en ontmoet direct duizenden andere gebruikers.
Volg Gay.eu op
Facebook / Twitter

deze functie is alleen voor Members
Go Premium Ok